UDOSTĘPNIAM PONIŻEJ SWOJĄ PRACĘ, DLA PANI E. KACPRZYK, KTÓRA MNIE OSZUKAŁA I NIE ZAPŁACIŁA ZA NIĄ.

UDOSTĘPNIAM BY SYSTEM ANTYPLAGIATOWY UZNAŁ JĄ JAKO PLAGIAT, PONIEWAŻ SKORO NIE OTRZYMAŁAM ZAPŁATY, PRACA JEST W CAŁOŚCI MOJA I MOGĘ Z NIĄ ROBIĆ CO CHCĘ....

Analiza wpływu zmian kursów walutowych na rozliczenia podatku VAT na przykładzie sp. z o.o. w latach 2019-2023.

WSTĘP

Poniższa praca składa się z trzech rozdziałów. Rozdział pierwszy opisuje kursy walutowe w ujęciu teoretycznym. Zawarte w nim zostały definicja i istota kursów walutowych oraz ich klasyfikacja. Przedstawiono mechanizm kształtowania się kursów, narzędzia zabezpieczające przed ryzykiem walutowym oraz znaczenie zmian kursów dla przedsiębiorstw. Opisane zostały także wpływ kursów na gospodarkę, przeliczanie kursów i błędy popełniane podczas przeliczania, a także dane historyczne dotyczące kursów walutowych.

Rozdział drugi dotyczy teoretycznych podstaw podatku VAT. Opisano w nim definicję, charakterystykę oraz funkcje podatku VAT. Scharakteryzowano również zasady opodatkowania, obowiązki podatników, kontrole podatkowe, sankcje, jakie można otrzymać, a także występujące problemy przy odliczaniu podatku, czy stawki VAT w Europie w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej.

W rozdziale trzecim została przeprowadzona analiza wpływu zmian kursów walutowych na rozliczenia podatku VAT na podstawie firmy … Scharakteryzowano spółkę, opisano transakcje prowadzone przez spółkę oraz oceniono wpływ zmian kursów na sytuację finansową firmy. Przedstawiona została również analiza wpływu zmian kursów walutowych na przychody i koszty firmy, a także na stabilność finansową. W ostatnim podpunkcie rozdziału trzeciego opisano strategie zarządzania ryzykiem walutowym w kontekście rozliczeń VAT.

Problemem badawczym poruszanym w pracy jest to, jak wahania kursów walutowych wpływają na procedury rozliczeń podatku VAT w przypadku działalności spółki na rynku krajowym i międzynarodowym. Praca ma na celu analizę wpływu zmian kursów walutowych na rozliczenie podatku VAT na przykładzie spółki … Ustalona hipoteza zakłada, że zmiany kursów walutowych mają znaczny wpływ na wyniki finansowe spółki oraz na rozliczenia podatkowe, szczególnie jeśli firma działa również międzynarodowo. Wahania kursów walutowych mogą wpływać na różnice między przychodami a kosztami, a co za tym idzie, na rentowność firmy.

ROZDZIAŁ I. KURSY WALUTOWE W UJĘCIU TEORETYCZNYM

1.1. Kursy walutowe - definicja i istota

Kursy walutowe stanowią istotny element światowego systemu finansowego. W literaturze istnieje kilka różnych definicji kursu walutowego. Kurs walutowy opisywany jest jako cena danej waluty przedstawiona w innej walucie. Cena ta powstaje poprzez występowanie transakcji na rynkach walutowych, na których obydwa się handel walutami różnych krajów. Dzięki temu handlowi zaspokajany jest popyt na waluty obce, który powstaje przez występowanie popytu na zagraniczne dobra i usługi[1].

Kurs walutowy charakteryzowany jest również jako relacja wymienna jednej waluty na drugą. Miejscem przeprowadzania tej transakcji jest rynek walutowy[2].

Według encyklopedii zarządzania, kurs walutowy jest ceną pieniądza danego kraju, wyrażoną w pieniądzu innego kraju. Wyznaczany jest poprzez punkt przecięcia podaży z popytem na zagraniczne środki płatnicze[3].

Kursy walutowe definiują względną wartość jednej waluty wobec drugiej. Ustalane są one na rynku walutowym opierając się na popycie i podaży. Zmieniają się zależnie od wielu czynników, takich jak np. zmiany w polityce pieniężnej, stabilności gospodarczej kraju czy też wydarzeniach politycznych[4].

Kurs walutowy jest opisywany także, jako cena, po której jedna z walut może być kupiona lub sprzedana w stosunku do drugiej waluty. Do wytyczenia kursu walutowego stosuje się parytet monetarny, czyli sposób definiowania wartości walutowej. Wcześniej stosowano parytet czystego złota[5].

Kurs walutowy pełni kilka funkcji. Pierwszą z nich jest funkcja informacyjna, czyli informowanie o cenie walut obcych innych krajów. Informacja ta jest powszechnie dostępna dla każdego użytkownika i jest bezpłatna. Funkcja ta pozwala ocenić, jaka jest opłacalność inwestowania pieniędzy w inną walutę czy też obracania nimi na rynkach regulowanych. Jest to bardzo pomocne głównie dla osób handlujących z kontrahentami zagranicznymi.

Drugą istotną funkcją kursu walutowego jest funkcja cenotwórcza, która odpowiada za to, że kurs walutowy przekłada zagraniczny układ cen na układ krajowy, razem z konsekwencjami, które wynikają z tego dla gospodarki krajowej. Funkcja ta ograniczana jest przez opłaty importowe i eksportowe.

Funkcja amortyzująca dotyczy rozwijania się gospodarki, a co za tym idzie umacniania się waluty w przypadku kursu płynnego. Towary i dobra produkowane w danym kraju stają się droższe od importowanych, co powoduje spadek ich produkcji i zahamowanie gospodarki. Przyczynia się to do osłabienia się waluty[6].

Mniej istotne funkcje kursu walutowego przedstawia poniższy schemat.

Schemat 1. Pozostałe funkcje kursu walutowego

Źródło: opracowanie własne na podstawie https://www.eurokurs.pl/funkcje-kursow-walutowych/

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) za główne waluty uznaje:

- amerykańskiego dolara (USD),

- euro (EUR),

- funta brytyjskiego (GBP),

- japońskiego jena (JPY),

- chińskiego juana (CNY)[7].

W systemie kursów walut występują poniższe zmiany:

- aprecjacja waluty - zwiększenie wartości gospodarczej waluty względem innych walut. Występuje, gdy popyt na walutę jest większy od podaży,

- deprecjacja waluty - zmniejszenie wartości waluty (w przypadku, gdy podaż jest większa od popytu),

- rewaluacja waluty - urzędowe podwyższenie wartości waluty własnej przez państwo,

- dewaluacja waluty - urzędowe zmniejszenie wartości waluty[8].

1.2. Klasyfikacja kursów walutowych i omówienie

Na świecie istnieje około 180 różnych walut, ale nie wszystkie są tak samo istotne. Najczęściej występującym podziałem kursów walutowych jest podział:

- ze względu na elastyczność kursów: płynne (brudne, czyste), sztywne,

- zależny od zakresu obowiązywania: jednolite, zróżnicowane,

- według wariantów transakcji: kasowe, terminowe.

Kurs płynny nie jest ustalany przez kraj, a wyłącznie przez rynek walutowy. Wahania tego kursu są zależne od tendencji popytu i podaży. Dzieli się on na brudny i czysty. Kurs płynny brudny wystawiany jest na działanie gry wolnorynkowej. W skrajnych przypadkach kształtują go władze walutowe. Kurs płynny czysty jest całkowicie uwarunkowany od popytu i podaży. Nie jest poddawany interwencjom władz monetarnych. Główną wadą płynnego kursu walut jest to, że występuje znaczna zmienność kursu w krótkim czasie. W systemie kursu płynnego nadmiar w bilansie obrotów bieżących powinien być zrównoważony z deficytem w bilansie obrotów finansowych i odwrotnie.

Kurs sztywny precyzowany jest przez władze monetarne danego kraju. Nie ulega żadnym wahaniom i stale utrzymuje się na jednym poziomie wobec innej waluty lub koszyka walut. W przypadku, gdy nadwyżka podaży lub popytu na daną walutę powoduje większe niż dopuszczalne odchylenie kursu, to władze interweniują. Jeżeli brakuje na to środków, to bank centralny zmuszony jest do ogłoszenia dewaluacji waluty centralnej. Zbieżnie, w sytuacji nadmiernej aprecjacji, bank centralny może ogłosić rewaluację kursu własnego[9].

Kurs jednolity jest taki sam, o określonym poziomie, nieodwołalny w transakcjach handlowych, jak i niehandlowych. Kurs zróżnicowany różni się w zależności od poszczególnych rodzajów płatności, transakcji czy podmiotu i przedmiotu.

Kurs walutowy kasowy (nazywany również kursem spot) określany jest w danym momencie występowania transakcji kupna lub sprzedaży lub najpóźniej w ciągu dwóch dni roboczych od zawarcia transakcji. Stosuje się go zatem do transakcji natychmiastowych. Ustalany jest przez siły podaży i popytu na rynku walutowym. Wykorzystywany jest przede wszystkim przez banki komercyjne, klientów korporacyjnych, firmy zajmujące się handlem.

Kurs terminowy (zwany również kursem forward) używany jest w transakcjach przyszłych, zazwyczaj trwających dłużej niż dwa dni robocze a także do zabezpieczania ryzyka walutowego i planowania przyszłych zobowiązań. Obliczany jest za pomocą kursu spot i różnic stóp procentowych między dwiema danymi walutami. Wykorzystują go głównie banki komercyjne i inwestycje[10].

Istnieje również podział na kurs wolnorynkowy oraz kurs czarnorynkowy. Kurs wolnorynkowy charakteryzowany jest wyłącznie przez popyt i podaż na waluty obce rynku walutowego. Kurs czarnorynkowy kształtowany jest przez transakcje nielegalne kupna i sprzedaży walut[11].

1.3. Mechanizm kształtowania się kursów walutowych

Jest wiele determinantów kursów walutowych, które działają bezpośrednio lub pośrednio na notowania walut. Czynniki oddziałowujące na kształtowanie się kursów walutowych dzielą się przede wszystkim na czynniki polityczne, ekonomiczne, naturalne i psychologiczne.

Do czynników ekonomicznych wpływających na zmiany kursów walutowych zaliczyć można głównie:

- inflację oraz bezrobocie - kiedy poziom tych składników wzrasta, wtedy popyt na walutę danego kraju spada, co przyczyna się do obniżenia wartości waluty,

- wzrost stóp procentowych i wzrost gospodarczy - przyczyniają się do tego, że inwestorzy lokują pieniądze w danym kraju, co sprawia, że gospodarka państwa się umacnia. Wzrasta popyt na walutę krajową, czyli jej wartość również się podnosi,

- popyt i podaż - gdy popyt na walutę przewyższa podaż, jej wartość wzrasta. W przypadku odwrotnym, wartość waluty spada,

- rezerwy walutowe - ich wysoki poziom w danym państwie zapewnia stabilizację wartości waluty. Zwiększa to wiarygodność kraju w oczach inwestorów zagranicznych i umacnia kurs walutowy,

- PKB - jego wzrost wpływa na dobry stan gospodarki, ponieważ zwiększa się eksport i rośnie liczba inwestycji w kraju, co powoduje wzrost popytu na walutę i przyczynia się do jej aprecjacji,

- wysoki poziom zatrudnienia - im więcej osób ma zatrudnienie, tym większy jest popyt, co poprawia sytuację gospodarczą państwa i zwiększa wartość kursu waluty[12].

Pozostałe czynniki ekonomiczne, mające wpływ na kształtowanie się kursów walutowych zostały ukazane na poniższym schemacie.

Schemat 2. Pozostałe czynniki ekonomiczne kształtujące kursy walut

Źródło: opracowanie własne na podstawie S. Stachura, Międzynarodowe stosunki gospodarcze, Uniwersytet Zielonogórski, 2020, s. 13.

Czynnikami politycznymi kształtującymi kurs walutowy są przede wszystkim:

- polityka państwa - wszelkie działania podejmowane przez rząd istotnie wpływają na wartość kursu walutowego. W przypadku błędnie prowadzonej polityki państwa, wzrasta ryzyko niewypłacalności i następuje spowolnienie gospodarcze, co zmniejsza wartość waluty kraju. Na kurs walut wpływa również stabilność rządu i nastroje polityczne. Istotne są nawet wypowiedzi polityków, a głównie głowy państwa.

- dług państwowy,

- przynależność państwa do organizacji międzynarodowych,

- konflikty zewnętrzne - mają znaczny wpływ na postrzeganie waluty danego kraju. Dobra renoma i stabilność polityczna oddziałowują na zaufanie inwestorów i wartość waluty[13].

1.4. Narzędzia zabezpieczające przed ryzykiem walutowym i ich skuteczność

Ryzyko walutowe, określane również ryzykiem kursowym, posiada różne definicje. Uważa się, że ryzyko walutowe jest prawdopodobieństwem spadku przychodów lub wzrostu kosztów dotyczących transakcji międzynarodowych, które związane są ze zmianami kursu walut[14]. Ryzyko walutowe definiowane jest także, jako możliwość pojawienia się ujemnych różnic kursowych[15].

P. Misztal opisywał ryzyko walutowe, jako ryzyko zmiany kwoty ustalonej w walucie obcej, związane ze zmianą kursu walutowego. Uważał, że jest to możliwość pogorszenia się sytuacji finansowej poprzez nieprzewidziane zmiany kursu[16].

Ryzyko walutowe związane z negatywnymi skutkami nazywane jest czystym ryzykiem walutowym. Jego przeciwieństwem jest spekulacyjne ryzyko walutowe, które dotyczy również pozytywnych rezultatów. Ryzyko spekulacyjne to szansa na wystąpienie lepszego lub gorszego efektu niż oczekiwano[17].

Głównym celem zabezpieczenia podmiotu przed skutkami ryzyka walutowego jest kompletne lub częściowe wyeliminowanie wyników wahań kursów walutowych. Całkowite uchronienie podmiotu przed skutkami wahań kursowych wiąże się z ochroną zarówno negatywnych jak i pozytywnych zmienności rynku walutowego. Natomiast częściowe zabezpieczenie dotyczy tylko ochrony przed negatywnymi skutkami[18].

Ze względu na źródło pochodzenia, wyróżnia się metody zabezpieczenia walutowego wewnętrzne i zewnętrzne. Podział ten został zobrazowany na poniższym schemacie.

Schemat 3. Podział instrumentów zabezpieczających przed ryzykiem walutowym

Źródło: opracowanie własne na podstawie Misztal P., Zabezpieczenie przed ryzykiem zmian kursu walutowego, Difin, Warszawa, 2004, s. 85.

Wewnętrzne metody zabezpieczenia przed ryzykiem walutowym składają się z wszelkich środków i metod, które są dostępne w obrębie podmiotu zabezpieczającego. Ich celem jest uchronienie przed powstawaniem otwartych pozycji walutowych.

Fakturowanie w walucie krajowej polega na dążeniu do wyboru waluty krajowej jako waluty fakturowania i płatności. Daje to możliwość przeniesienia ryzyka walutowego na partnera transakcji. Faktury eksportowe przenoszą ryzyko na importera, a faktury importowe na eksportera. Fakturowanie w walucie krajowej możliwe jest tylko w krajach, w których waluty są w pełni wymienialne[19].

Klauzule waloryzacyjne (nazywane też klauzulami o zmianie cen towarów) to alternatywna metoda zabezpieczenia przed ryzykiem walutowym. Zapewniają stronom kontraktu zmianę cen towarów, w takich stosunkach, w jakich od momentu zawarcia umowy do chwili, zapłaty zmieni się kurs waluty zawartej umowy, w stosunku do wcześniej ustalonej waluty w kontrakcie. Klauzule waloryzacyjne związane są z tym, że obie strony umowy dzielą ryzyko w równy sposób[20]. Wyróżnia się pięć rodzajów klauzul waloryzacyjnych:

- klauzula kursowa,

- klauzula pełna,

- klauzula koszyka walut,

- klauzula automatyczna z franczyzą,

- klauzula rewizji cen[21].

Metoda przyspieszania i opóźniania płatności (leading i lagging) zakłada, że mocne waluty cały czas się umacniają, a słabe ciągle słabną, dlatego przedsiębiorstwa, które spodziewają się deprecjacji waluty krajowej, będą starać się przyspieszyć terminy płatności zobowiązań dotyczących importu a opóźnić terminy wpływu należności eksportowych. Natomiast przedsiębiorstwo, które spodziewa się aprecjacji walutowej przyjmie taktykę odwrotną. Zastosowanie tej metody ma na celu wyeliminowanie niepotrzebnego obrotu na rynku walutowym[22].

Kompensata wewnętrzna polega na agregowaniu otwartych pozycji walutowych oraz ograniczaniu ilości transakcji kupna lub sprzedaży walut. Poprzez zastąpienie wielkości brutto wielkością netto, redukuje się ryzyko walutowe. Kompensata wewnętrzna może być przeprowadzona na poziomie pierwotnym i wtórnym[23].

Matching (dopasowanie) polega na dostosowaniu wielkości zobowiązań i terminów ich spłaty do wielkości należności i terminów ich wpływu. Spotyka się matching naturalny i równoległy. Jest przydatną metodą zabezpieczenia przed ryzykiem w przedsiębiorstwach dysponujących stałymi przepływami w tej samej walucie obcej klub w różnych walutach[24].

Weksle są papierami wartościowymi zbywalnymi, które zobowiązują wystawców do bezwarunkowej zapłaty ustalonej sumy w określonym czasie. Weksel jako forma rozliczenia transakcji, stwarza szansę uniknięcia ryzyka walutowego, w czasie kredytowania partnera zagranicznego. Rozróżnia się dwa rodzaje weksli:

- weksel własny - wystawca, który jednocześnie jest płatnikiem, zobowiązuje się do zapłaty posiadaczowi weksla określonej kwoty,

- weksel trasowany - wystawca zleca pewnej osobie opłacenie określonej sumy posiadaczowi weksla[25].

Faktoring międzynarodowy bazuje na tym, że bank lub inna instytucja finansowa przejmuje krótkoterminowe wierzytelności, które przysługują eksporterowi od importera (dłużnika). Istnieją pewne ograniczenia związane z faktoringiem a ryzykiem walutowym. Do najważniejszych należy brak możliwości całkowitego wyeliminowania ryzyka. W polityce gospodarczej wyróżnia się:

- faktoring pełny (właściwy) - faktor przejmuje wierzytelności bez prawa regresu wobec faktoranta,

- faktoring niepełny (niewłaściwy) - faktor przejmuje wierzytelności z prawem regresu wobec faktoranta,

- faktoring mieszany - łączy elementy zarówno faktoringu pełnego jak i niepełnego[26].

Forfaiting oznacza zakup przez bank lub inną instytucję finansową średnio lub długoterminowych wierzytelności, które przysługują eksporterowi od importera. W forfaitingu występuje wyłączenie prawa regresu w stosunku do eksportera oraz konieczność zabezpieczenia akceptowanego przez forfaitera. Eksporter w momencie sprzedaży wierzytelności, otrzymuje zapłatę, która zazwyczaj wynosi 100% wartości, pomniejszone o koszty kapitału i prowizję.

Forfaiting wykorzystywany, jako metoda zabezpieczenia przed ryzykiem walutowym przynosi korzyść, w postaci otrzymania całej wartości należności przez eksportera. Jednak, bez natychmiastowej wymiany na walutę krajową, istnieje jakieś ryzyko[27].

Ubezpieczenie ryzyka walutowego polega na zawarciu umowy ubezpieczeniowej między ubezpieczającym a ubezpieczycielem. W zakresie tej umowy zakład ubezpieczający zobowiązuje się do zapewnienia przedsiębiorcy ochrony, która obejmuje przejęcie skutków ryzyka walutowego na warunkach określonych w umowie, w zamian za wniesienie określonej składki. Poniższy schemat obrazuje warunki umowy ubezpieczenia ryzyka walutowego, typowe dla praktyki gospodarczej.

Schemat 4. Warunki umowy ubezpieczenia ryzyka walutowego, typowe dla praktyki gospodarczej

Źródło: opracowanie własne na podstawie Gruszczyński M., Kryzysy walutowe, bankowe i zadłużeniowe w gospodarce światowej, CeDeWu, Warszawa, 2022, s. 63.

Transakcje forward to zobowiązania do sprzedaży lub kupna jednej waluty za drugą w ustalonym terminie za z góry określoną kwotę. W umowie uwzględniane są indywidualne potrzeby klienta oraz uwzględnia się strony kontraktu, datę i czas wygaśnięcia, cenę i sposób rozliczenia[28]. Kontrakty te polecane są dużym firmom, które mają stały wpływ gotówki w walucie obcej. Ta forma zabezpieczenia zapewnia całkowite zniwelowanie wystąpienia ryzyka walutowego. Ryzykiem transakcji forward jest możliwość wystąpienia niewypłacalności u jednej ze stron kontraktu[29].

Transakcje swap są umowami pomiędzy dwoma partnerami, którzy obustronnie w określonym czasie realizują serię płatności na rzecz drugiej strony. Przynajmniej jedna z dokonywanej płatności musi być związana z ceną instrumentu podstawowego. Podłożem tej transakcji jest kontrakt, w którym jeden z partnerów jest zobowiązany do kompensaty zmian, które wystąpią w umówionej wartości parametru. Swap walutowy oznacza, że strony zawierające transakcję, dokonują płatności w różnych walutach. Uczestnicy kontraktu przekazują sobie określoną kwotę w dwóch różnych walutach, a ich spłata odbywa się z ustalonymi odsetkami. Transakcje swap nie są w żaden sposób zabezpieczone, więc wymagają dużego zaufania[30].

Transakcje futures są bardzo zbliżone do forward, ze względu na to, że na podstawie umowy, następuje transakcja zakupu lub sprzedaży określonej waluty w ustalonym w przyszłości terminie. Jednak w przypadku kontraktu futures mediatorem jest giełda, stanowiąca wówczas gwarancję zrealizowania danej transakcji. Rozliczanie transakcji futures odbywa się codziennie i jest oparte na zasadzie „marketing to marketing”. Największą zaletą transakcji forward jest ich obszerna dostępność[31].

Opcje walutowe to jednolity pochodny instrument finansowy, służący przede wszystkim do ochrony transakcji realizowanych przez przedsiębiorców. Dysponent opcji walutowych posiada prawo zakupu (call option) lub prawo sprzedaży (put option) ustalonej ilości waluty obcej po uzgodnionej cenie w danym terminie. Eksponent opcji walutowych jest zobowiązany do sprzedaży lub kupna danej sumy waluty obcej po ustalonej cenie w umówionym terminie. Transakcje opcyjne niwelują jedynie negatywne skutki wahań rynku walutowego[32].

1.5 Znaczenie zmian kursów walutowych dla przedsiębiorstw działających na rynku krajowym i międzynarodowym

Wahania kursów walut stanowią ogromne ryzyko dla firm eksportowych i importowych. Ryzyko walutowe wpływa na różne obszary działalności przedsiębiorstwa. Obrazuje to poniższy schemat.

Schemat 5. Kwantyfikacja ryzyka kursowego

Źródło: opracowanie własne na podstawie Gruszczyński M., Kryzysy walutowe, bankowe i zadłużeniowe w gospodarce światowej, CeDeWu, Warszawa, 2022, s. 74.

Ryzyko kursowe w przedsiębiorstwach jest dzielone również na ogólniejsze kategorie, które przedstawia poniższy schemat.

Schemat 6. Podział ryzyka walutowego w przedsiębiorstwie

Źródło: opracowanie własne na podstawie Gruszczyński M., Kryzysy walutowe, bankowe i zadłużeniowe w gospodarce światowej, CeDeWu, Warszawa, 2022, s. 76.

W przypadku aprecjacji, czyli wzrostu kursu walut względem innych, dla importerów jest to korzystna sytuacja, ze względu na możliwość zakupu towarów w większej ilości. Firmy eksportowe mają możliwość zakupu tańszych zespołów czy podzespołów z zagranicy. W sytuacji deprecjacji, czyli spadku wartości kursu, zyskują tylko eksporterzy. Ich towar nabiera wartości za granicą, więc mogą podnieść jego cenę. Importerzy tracą sporo na drożejących towarach i usługach, co sprawia, że zmniejsza się wybór towarów i usług na rynku oraz zwiększa się inflacja[33].

Szybko zmieniająca się sytuacja na rynku, może zmuszać firmy do sprzedaży ze stratą lub do całkowitej rezygnacji z rynku. Ciągle zmieniające się kursy powodują zmiany kosztów łańcucha dostaw. Wahania kursowe wpływają również na utrudnianie prognozowania przychodów i kosztów w przedsiębiorstwach, co oddziałowuje na strategię finansową. Przedsiębiorstwa powinny uwzględniać wahania kursów walutowych w swoich planach budżetowych. Zmiany kursów walut mają wpływ na decyzje inwestycyjne. Stabilne i przewidywalne kursy przyciągają inwestorów zagranicznych, natomiast wahania kursów często powodują wycofanie się inwestorów.

Wahania kursów walut powodują powstawanie w przedsiębiorstwach różnic kursowych, które dzielą się na dodatnie lub ujemne. Różnice kursowe należy zaksięgować na odpowiednie konta do przychodów lub kosztów przedsiębiorstwa. Dodatnie różnice kursowe przy sprzedaży powstają, gdy kwota z dnia wpłynięcia zapłaty jest wyższa od kwoty widniejącej na fakturze. Takie różnice stanowią przychód z działalności. Ujemne różnice kursowe przy sprzedaży mają miejsce, gdy kwota zapłaty za fakturę jest niższa od kwoty na fakturze. Wtedy są to koszty dla przedsiębiorstwa. W przypadku różnic kursowych przy zakupie, różnice dodatnie powstają, gdy kwota zapłaty za fakturę jest niższa niż kwota widniejąca na fakturze. Są to przychody z działalności. Ujemne różnice kursowe przy zakupie oznaczają, że kwota zapłaty za fakturę przewyższa wartość na fakturze. W tym przypadku są to koszty dla przedsiębiorstwa.

Wzrost lub spadek kursu walut wpływa na pozycję firmy na rynku. Mocna waluta może spowodować wzrost cen produktów krajowych, co bardzo ograniczy sprzedaż zagraniczną. Wahania waluty wpływają także na wartość aktywów i pasywów firmy, denominowanych w walutach obcych. Wzrost kursu powoduje wzrost wartości aktywów, a spadek kursu powoduje zmniejszenie się wartości aktywów[34].

1.5.1 Przeliczanie kursów walut dla potrzeb rozliczenia podatku VAT

Wybór odpowiedniego kursu walut w celu przeliczenia podatku VAT reguluje art. 31a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Wedle jego treści, gdy kwoty stosowane do ustalenia podstawy opodatkowania są w walucie obcej, przelicza się ją na złotówki wedle dwóch możliwości:

- według kursu średniego waluty obcej, ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski, na dzień roboczy poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego,

- ostatniego kursu wymiany Europejskiego Banku Centralnego, na dzień przed dniem powstania obowiązku podatkowego.

W sytuacji, gdy podatnik wystawia fakturę w walucie obcej przed powstaniem obowiązku podatkowego, przelicza się ją na złotówki wedle kursu średniego NBP na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień wystawienia faktury. Odwrotną sytuacją jest wystawienie faktury w walucie obcej po terminie powstania obowiązku podatkowego. W tym przypadku przelicza się ją na złotówki biorąc pod uwagę kurs średni poprzedzający dzień powstania obowiązku podatkowego ogłoszony przez NBP. W przypadku faktury korygującej w walucie obcej, do przeliczenia podstawy oraz podatku VAT stosuje się taki sam kurs, jak na fakturze pierwotnej[35].

W niektórych przypadkach kurs przeliczenia widnieje już na fakturze, lub przeliczony jest już podatek VAT. Wtedy należy przyjąć taką wartość, jaka widnieje na fakturze i nie zwracać uwagi na kursy średnie z dnia poprzedzającego wystawienie faktury.

Przy imporcie towarów następuje inna zasada przeliczania podatku VAT na walutę krajową. Wedle art. 31a ust. 3 ustawy o VAT, podczas przeliczania przyjmuje się kurs określony na dokumencie celnym, który został zastosowany do wyliczenia wartości celnej towaru. Podatek VAT z tytułu importu stanowi podatek naliczony, który należy odliczyć w deklaracji za miesiąc otrzymania dokumentu, lub za jeden z trzech kolejnych okresów rozliczeniowych. Różnice kursowe nie dotyczą podatku VAT, czyli do przychodów u kosztów nie wlicza się różnic powstałych od podatku VAT[36].

1.5.2. Błędy w przeliczaniu kursów walutowych i ich wpływ na rozliczenia VAT

Błędy w przeliczeniach kursu walut często spowodowane są obraniem błędnego kursu, korzystaniem z niewłaściwych źródeł, niepoprawnym zaokrągleniom, czy też błędnemu odczytaniu kwot. Podczas przeliczania faktur w walucie obcej na walutę krajową mogą zdarzyć się pomyłki. W sytuacji, gdy wystawca faktury VAT przyjął niewłaściwy kurs waluty, nabywca ma prawo odliczyć podatek według kursu i kwoty podanej na fakturze. Nie może sam go przeliczać przy zastosowaniu innego kursu niż wystawca. Nie ma również żadnych podstaw do odliczenia różnic, które wynikły przez błędne obranie kursu waluty. Błędny kurs należy skorygować fakturą korygującą, którą wystawia sprzedawca. Po wystawieniu faktury korekty należy sporządzić korektę do deklaracji VAT, jeśli wcześniejsza faktura została już zaewidencjonowana w deklaracji[37].

Najważniejszymi skutkami zastosowania błędnego kursu waluty są:

- nieprawidłowa wysokość podatku VAT (zaniżona lub zawyżona wartość)

- zamieszanie w dokumentacji,

- powstanie dodatkowych kosztów,

- problemy z organami podatkowymi,

- wpływ na sprawozdanie finansowe,

- nieprawidłowe dane finansowe firmy,

- niepoprawne dane w wyniku finansowym,

- problemy z odliczeniem podatku VAT,

- konieczność korygowania faktury,

- dodatkowe obowiązki administracyjne[38].

W celu zminimalizowania ryzyka błędów przy fakturowaniu w walutach obcych należy:

- dokładnie sprawdzać, czy stosowany kurs jest prawidłowy,

- wykorzystywać nowoczesne narzędzia księgowe, które automatycznie przeliczają kursy walutowe,

- regularnie szkolić pracowników,

- ustalić jasne i czytelne procedury wewnętrzne dotyczące przeliczania walut oraz korygowania błędów[39].

1.6. Wpływ kursów walutowych na gospodarkę

Kurs walutowy jest jednym z najważniejszych determinantów dynamiki gospodarki i wpływa on na wiele aspektów jej oddziaływania. Poziom kursu walut pośrednio wpływa na handel międzynarodowy poprzez zwiększanie lub zmniejszanie eksportu i importu danego kraju. Wzrost waluty krajowej powoduje zmniejszenie eksportu i wzrost importu. Natomiast spadek kursów walut sprawia, że rośnie eksport a spada import. W perspektywie długookresowej państwo preferuje stabilny kurs walutowy, aby zwiększyć skalę handlu międzynarodowego oraz zmniejszyć ryzyko. Jeśli bierze się pod uwagę krótki okres, to osłabienie kursu może przynieść pozytywne skutki, takie jak: stymulowanie popytu i ograniczenie recesji. Jednak zbyt gwałtowne obniżenie wartości waluty może prowadzić do bankructwa sektora bankowego.

Stabilny kurs walutowy wpływa pozytywnie na inwestycje zagraniczne. Niepewność co do kursów walutowych i ich niestabilność powoduje zniechęcenie się inwestorów, ponieważ pojawia się wtedy ryzyko utraty wartości inwestycji. Wahania kursu walutowego oddziałowują również na decyzje inwestorów dotyczące lokowania kapitału. Gdy waluta słabnie, inwestorzy obawiają się strat i często się wycofują.

Zmiany kursów walutowych wpływają także na inflację. Osłabienie waluty może przyczyniać się do wzrostu cen importowanych towarów, co jednocześnie może spowodować zwiększenie poziomu cen w gospodarce. Poniżej przedstawiono główne aspekty, na które wpływa kurs walutowy odnośnie inflacji.

Schemat 7. Główne aspekty dotyczące inflacji, na które wpływa kurs walutowy

Źródło: opracowanie własne na podstawie Gruszczyński M., Kryzysy walutowe, bankowe i zadłużeniowe w gospodarce światowej, CeDeWu, Warszawa, 2022, s. 135.

W sektorze turystycznym wahania kursu walutowego wpływają na decyzje turystów. Silna waluta może zniechęcać turystów do odwiedzania danego kraju, ponieważ podróż staje się droższa, natomiast osłabienie waluty czyni kraj bardziej atrakcyjnym i przystępnym cenowo. W sezonie letnim, gdy waluta jest korzystniejsza, widać zwiększoną liczbę turystów, co przekłada się na zyski w branży turystycznej.

W przypadku, gdy państwo posiada dług publiczny w obcej walucie, osłabienie waluty własnej powoduje zwiększenie kosztów obsługi tego długu, co często prowadzi do problemów finansowych kraju. Stabilność kursu walut jest kluczowa dla poprawnego rozwoju gospodarczego kraju.

1.7. Dane historyczne kursów walutowych - porównanie na przestrzeni lat

Średni roczny kurs waluty obliczany jest według średnich kursów dziennych, które publikowane są przez Narodowy Bank Polski. Wszystkie wartości dzienne są dodawane do siebie, a następnie dzielone przez liczbę dni w danym roku, w których kurs został opublikowany, czyli wyliczana jest średnia arytmetyczna kursów. Poniższe wykresy przedstawiają średnie roczne kursy głównych walut względem polskiego złotego od roku 2014 do 2023.

Wykres 1. Średni roczny kurs EUR od 2014 do 2023 roku wyrażony w PLN